Sunday,
July 13, 2008 -
Daa-imow
Allahayoow adaan dunida moogeeyne,Nin Amxaar diidayaan
ahoo Adoonsi dooneeynin, Miyaan Dabi geeystay
hadaan Dambiilaha Duqaa Dunida maanta u Sheegay.Markii
dib u heshiin laga hadloow dirir ku faantaaye, Diirku
iima naxo nimay Amxaar deris wadaagaane, Dusha sare
dal laga maamulaa Damacday maalmaha- ne, Ku soo
daad-guree Amxaar kuwa Danaanooway,u danee
kufaarada jiraa, adna Diracyo soo qaado.
Aday deeyrshay maantaan lahaa dirirto waa ceebe,
Adigay dafiray sidii a-noo duul shihseeye ahe, Dal
burburay dadkiisuna is nacay hadaad maanta kala geeyso,
Godeey Garb ka doon adaa diiday nabdiiye. Duqii
ka quus Qaran in uu dhisaa abide,
Qabyaaladaa ku weeyn iyo Qolo Cidiisiiye,
Dulmi aad u culusbuu ku dhacay iyo daanno xoog badane,
waa tuu kufaar u dalbaday umada soomaali.
Umada
somaliyeed waxaa eey dhabarka u jeediyeen kaligii
taliye Maquuste iyo siyaasadiisa iibsiga qaranka
somalia,waxaa dhab ah in 1991 ilaa 2004 loolanka
siyaasiyiinta dalka in uu ku qotamay oo kaliya cidii
dalka somalia madax ka noqon laheeyd,Cali Mahdi iyo
Caydiid iyo C/qaasim waxaa eey isku haysteen oo kaliya
xukunka balse Maquuste markii xukunka helay ayuu waxaa
uu ku darsaday in uu iibiyo
qaranimada somalia( Nation of somalia) waxaa haboon in
aan kala garano waxa loo yaqaan Nation
& Stat,1991
markii xukunkii Siyaad Bare laga tuuray waxa leeysku
haystay waxaa uu ahaa cida Stat
ka xukumeeysa,xiliyadaa qaranimada somalia marna qatar
kuma eeyan jirin oo ma jirin faro gelin cad sida
maanta aad arkeeysaan in calankii Ethiopia uu ka
lu-lanaya caasimada dalka,meelwalbana waxaa xoog ku
jooga ciidamada Ethiopia,Suaasha mudan in qofwalba uu
is-weeydiiyo waxaa eey tahay akhristow Maquuste sow
maaha midka rabaa in uu iibsado qarankii somalia ee
xornimada ka qaatay Talyaani iyo Ingriiska 1960 kii
?????????????????
!960
xornimadii laga qaatay gumeeysigii Talyaaniga iyo
Ingriiska waxaa xiligaan gumeeygia Ethiopia ku soo
hogaamiyay Maquuste oo ahaa Aabaha dagaal Oogayaashii
Muqdisho waxaana dhamaantood eey ku heshiiyeen in
dalka somalia laga iibiyo Ethiopia,dhamaan waxaa eey
ku dhex jiraan xerada amxaaro waxaana eey
shaqaale ka yihiin siyaasada gumeeysi doonka,somaliada
waxaa eey dhahdaa wallaalo
is-neceb waa eey xoolo yareeyaan waana xabaalo
badiyaan,somalida waxaa
ku dhacay in eey xoolo beeleen xabaalona badiyeen
qaasatan kuwa reer Muqdisho,waxaa quman in xiligaan
eey soo noqoto maskaxda laguna midowo halganka
gumeeysi diidka ah,waxaa la gareeystay in kuwii
hogaanka u hayay dagaalkii sokeeye ee bilowday 1991 in
xiligaan eey dhamaantood u shaqeeyaan gumeeysiga
Ethiopia weligoodna u shaqeeyn jireen,waxaa xaqiiq ah
in hubka eey ka soo daabuli jireen Ethiopia maantana
eey is hufan u garabtaagan yihiin gumeeysiga madow ee
Ethiopia.
Waxaa
quman in umada eey is-cafiso soo celiso maskaxdii hore loo
qalday loo midowo gumeeysiga Ethiopia waxaan shaki ku
jirin in gumeeysiga Ethiopia hadaflooda in uu yahay qeeybi
oo xukun,waxaa yurub iyo USA ka bilwday dhaqdhaqaaq lagu
baraarujinaayo midnimada umada somalia iyo ka foojignaanta
in Maquuste la soo dhaweeysto,waxaa dalka Finland
dhawaan ka bilowday ururinta mideeynta umada wallaalaha
ah,waxaa eey qaateen kana sinaayeen
in dalka somalia somalia leedahay,qabiilwalba oo
somalia ah waxaa uu wax ku leeyahay dalka somalia waxaa
degen dadkiisa,waxaa taal hantidiisa iyo diintiisa,halka
somaliada degen Finland eey aad u diiday Tigreega una
arkeen in eeyan Tigreega dalka somalia ka joogin
dadkooda,hantidooda iyo diintooda,somalia somalia baa leh
ayuu ahaa hal-kudhiga goobwalba oo leeyskugu
yimaado,dhawaan waxaa kalfadhiyo yeelan doono somalia
Finland Ilaah ayaan ugu baryeeynaa in eey u midoowaan
halganka gumeeysi diid ah.waxaa wax lala yaabo ah in
reerka uu ka dhashay Maquuste in eeyan weli shacuurtooda
wadanimo eeyan muujin laguna tuhmayo in eey raali ka
yihiin xasuuqa Ethiopia iyo Maquuste eey ku hayan shacabka
koonfurta somalia,Alow sahar umuuraha..
Talyaani
Tubti aan marshaa Tigree Amxaar Ku Toosi-haa, Ma
tuugsado Tigree Amxaar Tawxiidka Rabiga aan Ku
Tiirsa-haa, Nin tuug ahaa Tigree wadee Talo rabaase
meel run taal, tigaad maleh Tigree Amxaar tubta
tuugadaan maraa, Talo wallaal nin diidayaa tigree
amxaar soo wadee, Nin Goba Geeri waa Yaqaan
Guri amxaar ku gaaf-wareeg , soomaali
Waa magaceey, muslim Waa asalkeey. Ama
soor ha ku Siiyo, Ama Sariirta u Jiifo, Tigree-amxaar
waa asal raac ortodagis aan la aqoonin adoonsiyeey u
socdaan, Tigreega amxaaka tabartiisa bal
keen.
Dr.Ali.A.Hirabe
Hirabe_a@hotmail.com