OPINION / FIKRAD

March 02, 2010 (QOL) QARANIMO IYO QABIIL ISMA QAADI KARAAN
QOYS DANTIISANA DANTA QARANKAA KA WAYN

Aduunyada waxaa ka soo dhacay dhibaatooyin iyo aafooyin nooc walba leh Umad waliba waxay u heshay xal kama danbays ah siday uga bixi lahayd Dhibaatadaas.

Tusaale ahaan waxaa colaadaaha iyo dagaaladu ka dhaceen dhamaan cirifyada aduuyada qaybaheeda kala duwan dagaal diin ku salaysan dagaal midab ku salaysan dagaal dhaqaale iyo dhulbalaarsi ku salaysan iyo dagaal qowmiyado iyo qabiil ku salaysan.

Waxaana maanta dhamaan wadamaadaas ay gaadheen horumar waxayna ka heshiiyeen haddimadii colaaddaha iyo haggardaamooyinkii soo maray oo idil.

Wadamada qaar waxaa ka dhici jiray baraf iyo duufaano iyo dabaylo iyo folkaanayaal iyo daaddad Laxaadleh waxayna ku noolaayeen nolol adag way u dhabar adaygeen waana maanta wadamada aduunka ugu horumarsan.

Wadamada qaarna waa saxare iyo lama dagaan kulayl ah sida wadama carbeed maantana waa kuwa aduunka ugu hodansan waxayna ku gaareen adkaysi iyo karti iyo dhabar adayg iyo kalsooni.

Umada soomaaliyeed oo noqotay umad aan lahayn is bedel ilaa iyo maanta garan la waxa dhibkoodu ku jiro ama ilaa hada aan ka waynaanin dhiilooyiinkii colaadaha iyo dhaqankii xumaa ee qabiilka ayaa waxaad ka dheehaanaysaa dad waawayn oo masuuliyiin ah oo doonayaa dano qoys oo keliyaa kana xun danta guud ee qaranka.

Tusaale ahaan madaxda soomaaliyeed waxaa lagu eedeeyaa waa nin qabiil oo dadkiisaa ayuu u eexdaa dadkiisa ayuu xilalka u dhiibay dadkiisa ayuu dantooda wadaa .

Madaxweyne shariif oo aan anigu awal dowladiisa u arkayay mid ku dhisan qabiil ama qodobka 4.5 ayaa waxaan maalmahan isa soo tarayaa in beesha uu ka dhashay waa mudulood ay qawadsan yihiin Xilalka iyo qaybta ay ku leeyihiin dowlada .

Hadaba waa madaxweynihii iigu horeeyay ee aan arko beeshiisaa oo ku dhaliilaysaa waxba nooma ogola taasi waxay marqaati ka tahaay inuu yahay wadani dadkiisa aiyo dalkiisa u siman yihiin Iskana dhawrayaa eed iyo taariikh xumo waxaana cadaynayaa dadka ka soo horjeedaa ee diidan dowladnimadiisaa waa dadka uu ka dhashaay, sida ganacsatada , odayaasha dhaqanka qurba joogta Aqoonyahanka iyo dhamaan qaybaha bulshada ee kazoo jeedaa shabeelada dhexe galguduud iyo banaadir.

Haduusan wax gaara u qaban deegaanada uu ka soo jeedo iyo dadkiisaa hadaba ma xumaanbaa mise waa samaan ,mise madax ilaa minjo waxaay doonayaan in mudulood ka muuqdo taasi maaha dowlad soomaaliyeed ee waa dowlad mudulood.

Hadaad doonaysaana dalkiina ka xoreeyaa alshabaab iyo xisbul islaam kadib dowladu waa federal ee maamul goboleed idiin gaaraa oo madax iyo minjo ka tihiin samaysta .

Maxaad doonaysaa inuu madaxweyne shariif noqdo sidii kuwii shalay oo kale oo laftiisaa meel walba u dhiibo miyaysan kasii xumayn oo umada soomaaliyeed oo dhan uu godob ka galo.

Beesha mudulood haday wadaniyad iyo dadnimo leeyihiin yaanay ku mashquulin madaxweynaha iyo waajibaadkiisaa shaqo ee haku mashquulaan siday deegaamadoodaa uga xorayn lahaayeen duliga iyo gumaysiga saaraan.

Beesha mudulood ha dhawrto sharciga hana ka gudubto qabyaalada iyo is qabqabsiga madaxweynuhu waa madaxweyne qaran laakiin ilaahay ayaa ka dhaliyay qabiilkiisaa maaha inuu ku qasban yahay inuu wax kasta qasnadoodaa ku shubo.

Beesha muduloood dhulkooda ayay qaxoonti ku yihiin kuwa hogaanka dhaqanka iyo madaxda iyo ganacsatada sheegaanayaa may ka hadlaan oo dadkoodaa wax u qabtaan ma jiraa hogaamiye dhaqan oo booyad biyo ah iyo hal baabuur oo cunto ahna noqoto wax ku ataray dadka dhibaataysan.

Maareeyee xil laga qaaday iyo gudoomiye ayaa la bedelay maaha wax shir lala yimaado iyo madaxweynaha soo dhawayntiisaa kuma jirno oo beelo kale ayaa wada waa cuqdad Dadka nasabka ah cuqdada waa ka xaaraan ,

Madaxweynaha waxaa ka wakiila safaarada u joogta wadanka waxuuna u tegayaa jaaliyada soomaaliyeed ee ku nool wadanka uu tegayo kuu doono ha ahaadee marti uma aha mudulood iyo qabiilkiisaa ,meelna kagama qorna dastuurka in madaxweynaha beeshiisu soo dhawayso ama u ciyaarto. Dowladii shalay ayaa dhaqankaa lahayd waana dhamaatay waqtigeedii .

Madaxweynaha Maanta maaha nin qabiil ee waa nin qaran. Danta guud ninkaan wadin waa la bedelayaa madaxweynaha iyo ra,iisal wasaraaha iyo dhamaan qaybaha dowlada waxay xor u yihiin nin waliba shaqada uu ku magaacaaban yahay.

Waxaan kale oo ka cudur daaranayaa magaca beeshaa aan ku celceliyay maaha mid aan xumaan ugu celceliyay balse qaybaha ka mida beesha ee sida qaldan u adeegsada magaca ayaan u sheegayaa inay faraha ka qaadaan.oo joojiyaan gubaabada beenta ah iyo awr ku kacsiga ee magaca mudulood.

Waxaan marqaati ka nahay in beesha diidan dowlada iyo deganaanshiiyaha iyo nabada soomaaliya ay tahay maanta beel kasta oo la shuraako ah wadaadada mucaaradka ah .

Beel kasta oo ogolaataa inay deegaamadoodaa ka taliyaan waa qaran diid waana dad aan istaahilin in xil dowladeed loo dhiibo.ama wax loo qabto.

Beel kasta oo aan ka gilgilan dhibaatada dadkeeda haysataa af iyo adina aan wax ka qaban waa beel aan jiritaan lahayn.taariikhduna qori doonto inshalaah manhajyada waxbarasahdana soo celinta qaranimada soomaaliyeed waxaa algu qori doonaa qofkii iyo qoyskii kasbada.

Qabiilka maaha inaad qarash ku raadiso iyo qorshe aad wax ku cuntee waa inaad wax qabad ku keentaa waa kuma ninka maantaa maatada qaxoontiga ah ee ceelcade warsheekh calayaale ceelaasha biyaha ceelmacaan wax u qabtay.

Waxaan qormaydayda ku soo afharayaa warbaahinta halaga daayo fadeexada iyo magac xumada lagu wareejinayo halana la ixtiraamo bulshada soomaaliyeed waa isku mid.

Caalaamku waxuu marayaa inaan fiise laysu qaadan europa iyo amerikana aad sida wadan keliya u wareegto aasiyaa ayaa laysu furayaa afrikana sidoo kale inta caafimaad qabta ee viruska qabiilka aanu ku dhicin sida soomaalida oo kale.

Waxaan kula talinayaa dhamaan dadka jecel inay xaqa adoomada ilaahay qabiil ku duudsiyaan inay ka waantoobaan waxay wadaan iyo qaska iyo qalaalaasaha iyo qabyaalada ogaadaana in Qaranka soomaaliyeed yahay mid qudha.

Fiiro Garaa:- waxaa qoraalkaygani jawaab u yahay qoraalo xiriiraa oo magac beeleed ku soo baxayay mudooyinkan mana aha mid aan ku dhaleecaynayo beesha mudulood. Qofkii ka qaba dacwo gaara waxaan u ahay diyaar inaan ka shaafiyo wabilaahi tawfiiq

Waa Qalinkii
Cabdiraxiin Hilowle Galayr
Abdirihiin1@hotmail.com